Türk savunma sanayisinde 25 yıllık büyük dönüşüm

Türk savunma sanayisi 25 yılda küresel güç haline geldi

Türk savunma sanayisi, yaklaşık 25 yıllık süreçte ölçek, teknoloji, yerlilik, üretim kapasitesi ve ihracat açısından köklü bir dönüşüm geçirdi. 2000’li yılların başında ağırlıklı olarak yurt dışından hazır sistem tedarik eden ve lisanslı üretime dayanan sektör, bugün özgün platformlar geliştiren, kritik teknolojilere yatırım yapan ve yüksek katma değerli savunma ürünlerini küresel pazarlara ihraç eden bir yapıya ulaştı.

Sektörde yaşanan değişimin boyutu, firma ve proje sayılarındaki artışta da açık şekilde görülüyor. 2002 yılında yaklaşık 56 savunma sanayisi firması faaliyet gösterirken yürütülen proje sayısı 62 seviyesindeydi. 2024-2026 döneminde ise savunma sanayisi ekosistemindeki firma sayısı 4 bin 500’ün, proje sayısı ise 1.400’ün üzerine çıktı.

Aynı dönemde yaklaşık 5,5 milyar dolar seviyesinde bulunan toplam proje hacmi de 100 milyar doların üzerine taşındı. Bu tablo, Türkiye’nin savunma ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik üretim modelinden, geniş kapsamlı bir savunma ve havacılık teknolojileri ekosistemine geçiş yaptığını ortaya koyuyor.

İhracatta tarihi yükseliş

Türk savunma sanayisindeki dönüşümün en önemli göstergelerinden biri ise savunma ve havacılık ihracatı oldu. 2002 yılında 248 milyon dolar seviyesinde bulunan sektör ihracatı, 2025 yılında 10,05 milyar dolara ulaştı.

2026 yılının ocak-temmuz döneminde ise 5,79 milyar dolarlık savunma ve havacılık ihracatı gerçekleştirildi. Temmuz ayı itibarıyla son 12 aylık ihracatın 11,2 milyar dolar seviyesine yükselmesi, Türk savunma ürünlerine yönelik uluslararası talebin devam ettiğini gösterdi.

Sektördeki büyüme yalnızca ihracat rakamlarıyla sınırlı kalmadı. Yıllık Ar-Ge harcamaları yaklaşık 49 milyon dolardan 3,5 milyar doların üzerine çıkarken, yerlilik oranı da yaklaşık yüzde 20 seviyesinden yüzde 80’in üzerine yükseldi.

Doğrudan istihdamın 100 bin kişiyi aşması da savunma sanayisinin Türkiye ekonomisindeki ağırlığının arttığını gösteren önemli göstergelerden biri oldu.

Hazır alımdan özgün tasarıma geçiş

Savunma sanayisindeki dönüşümün temelinde, tedarik anlayışındaki değişim bulunuyor. 2000’li yılların başında hazır alım, lisanslı üretim ve teknoloji transferi ağırlıklı bir model öne çıkarken Türkiye zaman içerisinde özgün tasarım ve yurt içi geliştirme yaklaşımını güçlendirdi.

Bugün Türk savunma sanayisi; zırhlı araçlardan insansız hava araçlarına, savaş gemilerinden savaş uçaklarına, hava savunma sistemlerinden radarlara, elektronik harp teknolojilerinden akıllı mühimmatlara kadar çok geniş bir ürün portföyüne sahip.

Bu süreçte yalnızca platformların değil, platformlarda kullanılan radar, elektro-optik sistem, elektronik harp, haberleşme, görev bilgisayarı, mühimmat ve motor gibi kritik alt sistemlerin de yerli imkanlarla geliştirilmesine ağırlık verildi.

Sektörün cirosu da bu büyümeyi destekledi. 2002 yılında yaklaşık 1,1 milyar dolar olan savunma ve havacılık cirosunun 2026 itibarıyla 20 milyar doların üzerine çıktığı belirtiliyor.

İHA teknolojisinde küresel başarı

Türk savunma sanayisinin uluslararası görünürlüğünü en fazla artıran alanlardan biri insansız hava araçları oldu.

Bayraktar TB2, Türkiye’nin İHA alanındaki teknolojik kapasitesinin küresel ölçekte tanınmasını sağlayan en önemli platformlardan biri haline geldi. Operasyonel sahada elde edilen başarıların ardından platformun farklı ülkelere ihraç edilmesi, Türk savunma sanayisinin ihracat modelinde de önemli bir dönüm noktası oluşturdu.

Bayraktar AKINCI ile birlikte daha yüksek faydalı yük, uzun menzil, gelişmiş sensörler ve ağır mühimmat entegrasyonu gibi kabiliyetler insansız hava araçlarına taşındı. Böylece Türkiye’nin İHA kapasitesi taktik görevlerin ötesine geçerek daha geniş kapsamlı operasyonel kabiliyetler sunmaya başladı.

Bir sonraki aşamada ise Bayraktar KIZILELMA, yüksek sürat, düşük görünürlük, hava-hava ve hava-yer görevleri ile kısa pistli platformlardan operasyon kabiliyeti gibi özellikleri bir araya getiren insansız muharip uçak konseptiyle öne çıktı.

ANKA ve AKSUNGUR platformları da uydu haberleşmesi, milli elektro-optik sistemler, mühimmat ve motor entegrasyonlarıyla Türkiye’nin uzun havada kalış ve stratejik keşif-gözetleme kapasitesinin gelişmesine katkı sağladı.

KAAN ve HÜRJET ile insanlı havacılıkta yeni dönem

Türkiye’nin savunma sanayisindeki dönüşümü yalnızca insansız sistemlerle sınırlı kalmadı. İnsanlı askeri havacılık alanında geliştirilen KAAN ve HÜRJET projeleri, ülkenin uçak tasarımı ve sistem entegrasyonu kabiliyetlerinin ileri seviyeye taşınmasında önemli rol oynadı.

Beşinci nesil milli muharip uçak KAAN; düşük görünürlük, gelişmiş aviyonik sistemler, görev bilgisayarı, radar ve farklı alt sistemlerin entegrasyonunu aynı platformda buluşturmayı hedefliyor.

HÜRJET ise Türkiye’nin jet eğitim uçağı ihtiyacının milli bir platformla karşılanmasının yanı sıra, insanlı askeri uçak geliştirme konusunda elde edilen mühendislik tecrübesinin ileri taşınmasına katkı sağlıyor.

T129 ATAK ile kazanılan üretim ve sistem entegrasyonu deneyiminin ardından geliştirilen T625 GÖKBEY de Türkiye’nin özgün helikopter tasarım ve üretim kabiliyetindeki önemli aşamalardan biri olarak öne çıkıyor.

MİLGEM’den MİLDEN’e denizlerde bağımsızlık

Türk savunma sanayisindeki dönüşümün önemli cephelerinden biri de denizcilik oldu. MİLGEM Projesi, Türkiye’nin kendi savaş gemilerini tasarlama, geliştirme ve inşa etme kabiliyetinin güçlenmesinde kritik bir rol üstlendi.

Korvetlerden fırkateynlere uzanan platformlarda kazanılan deneyim; savaş yönetim sistemleri, radarlar, sensörler ve silah sistemlerinin milli imkanlarla geliştirilmesiyle desteklendi.

Bu kabiliyetin daha ileri aşamalarından biri olan TF-2000 Hava Savunma Muhribi, uzun menzilli hava savunması ile gelişmiş radar ve silah-sensör entegrasyonunu deniz platformuna taşımayı hedefliyor.

MİLDEN Projesi ise Türkiye’nin milli denizaltı tasarlama ve üretme hedefinin önemli bir parçasını oluşturuyor. Böylece MİLGEM kapsamında kazanılan gemi mühendisliği ve sistem entegrasyonu tecrübesinin su altı platformlarına aktarılması amaçlanıyor.

TCG ANADOLU ile Bayraktar TB3’ün oluşturduğu konsept de Türkiye’nin deniz ve hava gücünü aynı operasyonel yapı içerisinde buluşturma arayışının dikkat çekici örneklerinden biri oldu.

ÇELİK KUBBE ile katmanlı hava savunması

Türkiye’nin savunma sanayisinde son yıllarda öncelik verdiği alanlardan biri de hava savunma sistemleri oldu. HİSAR ve SİPER gibi sistemler, farklı irtifa ve menzillerdeki tehditlere karşı milli hava savunma kapasitesinin geliştirilmesinde önemli rol üstleniyor.

Bu sistemlerin farklı sensör, radar, komuta-kontrol ve füze sistemleriyle birlikte çalışması hedeflenen ÇELİK KUBBE yaklaşımı ise Türkiye’nin bütünleşik hava savunma mimarisini oluşturma hedefini temsil ediyor.

Diğer taraftan SOM, ATMACA ve KARA ATMACA gibi sistemlerle farklı platformlar için uzun menzilli hassas taarruz kabiliyeti geliştirilirken TAYFUN ile füze teknolojilerinde daha ileri menzil ve hassasiyet hedeflerine odaklanılıyor.

Kritik teknolojilerde bağımsızlık hedefi

Savunma sanayisinin sürdürülebilirliği açısından platform üretimi kadar kritik alt sistemlerin geliştirilmesi de önem taşıyor. Bu kapsamda ALTAY ana muharebe tankı, zırh, aktif koruma, atış kontrol ve güç grubu gibi teknolojilerin geliştirilmesi açısından önemli bir proje olarak öne çıkıyor.

KORAL ve milli radar projeleri ise modern muharebe ortamında kritik önem taşıyan elektronik harp, radar tespiti, karıştırma ve erken ihbar kabiliyetlerinin geliştirilmesine katkı sağlıyor.

Motor teknolojileri de Türkiye’nin savunma sanayisindeki stratejik öncelikleri arasında bulunuyor. PD170, TF6000 ve KTJ gibi projeler, İHA motorlarından turbofan ve seyir füzesi motorlarına kadar farklı alanlarda milli güç grubu geliştirme hedefinin parçalarını oluşturuyor.

Yeni hedef: Küresel savunma pazarında kalıcı büyüme

Türk savunma sanayisinin dönüşümü, ihracat modelinde de önemli bir değişim meydana getirdi. Sektör artık yalnızca ürün satışı gerçekleştiren bir yapıdan; eğitim, bakım-idame, sistem entegrasyonu, ortak üretim ve teknoloji iş birliği sunan daha kapsamlı bir modele doğru ilerliyor.

Türk savunma ürünlerinin 185 ülkeye ihraç edildiği ve yaklaşık 230 farklı ürün tipinin dünya genelinde aktif olarak kullanıldığı belirtiliyor. Bu durum, Türkiye’nin savunma sanayisinde yalnızca üretici değil, aynı zamanda küresel ölçekte çözüm sağlayıcı konumunu güçlendirdiğine işaret ediyor.

Önümüzdeki dönemde sektörün temel hedefleri arasında kritik teknolojilerde bağımsızlığın derinleştirilmesi, yüksek adetli seri üretim kapasitesinin artırılması, milli motor ve elektronik sistemlerin geliştirilmesi ve küresel savunma pazarındaki payın kalıcı şekilde büyütülmesi bulunuyor.

Yaklaşık 25 yıl önce sınırlı sayıda firma ve projeyle faaliyet gösteren Türk savunma sanayisinin bugün binlerce şirket, yüzlerce kritik teknoloji ve dünya çapında kullanılan platformlarla küresel bir ekosisteme dönüşmesi, sektörün geçirdiği stratejik değişimin boyutunu ortaya koyuyor.