ADSI; CJADC2’nin Savunma Ekosisteminin Entegrasyon Omurgası

ADSI Nedir? CJADC2’nin Savunma Ekosisteminin Entegrasyon Omurgası

Modern savaş alanında hava savunma sistemleri artık tekil platformlar olarak değil, çok katmanlı ve müşterek ağlar içinde çalışmak zorunda. Ancak radarlar, füze sistemleri ve komuta-kontrol (C2) merkezleri arasındaki veri uyumsuzluğu, ABD ve NATO hava savunmasının önündeki en büyük darboğazlardan biri hâline geldi. Bu sorunu aşmak için geliştirilen ADSI (Air Defense Systems Integrator), bugün CJADC2 vizyonunun kritik entegrasyon bileşenlerinden biri olarak öne çıkıyor.

ADSI’ye Neden İhtiyaç Duyuldu? (Tarihsel Arka Plan)

Soğuk Savaş sonrası dönemde ABD ve müttefikleri, hava savunma mimarilerini farklı tehditlere ve platformlara göre parça parça geliştirdi. Patriot, AEGIS, THAAD, kısa menzilli SHORAD sistemleri ve hava harekât merkezleri (AOC) zamanla modernize edildi; ancak bu sistemlerin büyük bölümü birbirinden bağımsız veri mimarileri üzerine inşa edildi.

2000’li ve 2010’lu yıllara gelindiğinde ortaya çıkan tablo netti:

• Radarlar farklı veri formatları kullanıyordu
• Taktik veri linkleri (Link-16, Link-1, JREAP vb.) doğrudan uyumlu değildi
• Kara, hava ve deniz unsurları arasında ortak hava resmi (COP Common Operation Picture) üretmek giderek zorlaşıyordu

Bu durum, özellikle müşterek ve birleşik hava savunma operasyonlarında karar alma süresini uzatıyor, sensörden atıcıya (sensor-to-shooter) zincirinde gecikmelere neden oluyordu.

ABD Savunma Bakanlığı bu sorunu, her sistemi baştan yazmak yerine, “ara katman” görevi görecek bir entegrasyon geçidi (gateway) ile çözme yoluna gitti. İşte ADSI bu ihtiyacın somut karşılığı olarak ortaya çıktı.

ADSI Nedir?

ADSI (Air Defense Systems Integrator), farklı hava savunma ve C2 sistemleri arasında veri çevirimi ve entegrasyon sağlayan bir yazılım tabanlı C2 geçididir. Sistem, sensörlerden gelen verileri normalize eder, farklı taktik veri linkleri arasında gerçek zamanlı çeviri yapar ve bu bilgilerin ilgili komuta-kontrol ağlarına dağıtılmasını sağlar.

ADSI, Ultra Intelligence & Communications tarafından geliştirilmiş ve yıllar içinde ABD ile müttefik ülkelerin hava savunma mimarilerinde yaygın şekilde kullanılmıştır.

Donanımdan Yazılıma: ADSI’nin Dönüşümü

ADSI’nin ilk nesilleri, büyük ölçüde donanım tabanlı ve sabit konfigürasyonlu çözümlerdi. Ancak CJADC2 vizyonunun ortaya çıkmasıyla birlikte sistem köklü bir dönüşüm geçirdi.

Yeni nesil ADSI:

• Tamamen yazılım tabanlıdır
• Konteyner (container) mimarisi ile çalışır
• Bulut, edge, savaş gemisi ve AOC ortamlarına hızlıca konuşlandırılabilir

Bu dönüşüm sayesinde ADSI, artık sadece bir entegrasyon aracı değil, dinamik ve ölçeklenebilir bir veri omurgası bileşeni hâline gelmiştir.

“ADSI, DoD’nin cATO ( Continuous Authority to Operate) yaklaşımına uyumlu şekilde tasarlanmıştır ve yetkilendirilmiş ortamlarda sürekli güncelleme alabilmektedir.”

ATO, bir sistemin sahada çalışmasına verilen resmî izindir. cATO ise bu iznin sürekli, kesintisiz ve güncelleme dostu hâlidir.

• ATO = “Kullanabilirsin”
• cATO = “Kullanmaya devam edebilirsin”

ADSI Bir “Data Broker” Olarak Nasıl Çalışır?

ADSI’nin en kritik rolü, farklı taktik veri linkleri arasında veri arabulucusu (data broker) gibi çalışmasıdır. Sistem;

• Link-16
• Link-22
• NATO Link-1
• JREAP-C
• CoT (Cursor on Target)

gibi farklı formatları gerçek zamanlı olarak çevirir ve senkronize eder. Böylece sensörlerden gelen bilgiler, platformdan bağımsız şekilde ortak hava resmine dönüştürülür.

Açık API mimarisi sayesinde ADSI’ye:

• Yeni radarlar
• İHA / İHA sürüsü veri akışları
• Yapay zekâ tabanlı analiz yazılımları

çok kısa sürede entegre edilebilir.

ADSI ve CJADC2: Ortak Veri Omurgası

CJADC2 (Combined Joint All-Domain Command and Control), ABD’nin tüm kuvvetleri tek bir karar ve veri ağı altında birleştirmeyi hedefleyen stratejik vizyonudur. ADSI bu vizyon içinde:

• ABMS (Hava Kuvvetleri)
• Project Convergence (Kara Kuvvetleri)
• Project Overmatch (Deniz Kuvvetleri)

kapsamında geliştirilen ağlar arasında veri entegrasyonunu mümkün kılan kilit geçitlerden biri olarak konumlanmaktadır.
ADSI, bu programların yerine geçen bir C2 sistemi değil; onları birbirine bağlayan dijital bağ dokusu işlevi görmektedir.

CJADC2 gibi çok alanlı, yazılım ağırlıklı ve sürekli değişen mimarilerde klasik ATO yaklaşımı operasyonel bir engel hâline gelir. Bu nedenle ADSI gibi ağın merkezinde yer alan entegrasyon sistemleri, baştan itibaren cATO uyumlu tasarlanmak zorundadır. Aksi hâlde her güncelleme, entegrasyon veya yeni sensör eklemesi sistemin durmasına neden olur ve “network-centric warfare” fiilen çöker.

Neden Önemli?

ADSI’nin sağladığı kazanımlar net:

• Daha hızlı karar alma
• Daha tutarlı ortak hava resmi
• Sensörden atıcıya daha kısa reaksiyon süresi
• Müşterek ve birleşik operasyonlarda artan uyum

Bu yönüyle ADSI, modern hava savunmasında “görünmeyen ama vazgeçilmez” bir bileşen hâline gelmiştir.

Sorularla ADSI

ADSI’yi ABD’de Tek Bir Firma mı Geliştirdi?

Evet. ADSI, ürün geliştirme ve sahiplik açısından tek bir ana firma tarafından geliştirildi. ADSI bir konsorsiyum ürünü, devlet içi (in-house) yazılım ya da açık kaynak bir proje değildir. Ancak bu durum, sistemin izole biçimde geliştirildiği anlamına gelmez; ADSI, ABD Savunma Bakanlığı’nın operasyonel ihtiyaçları ve NATO entegrasyon gereksinimleri doğrultusunda şekillenmiş bir ticari savunma yazılımıdır.

ADSI’yi Kim Geliştirdi?

ADSI’nin geliştiricisi ve ürün sahibi Ultra Intelligence & Communications’tır. Ultra I&C, ADSI’nin mimarisini tasarlamış, yazılımını geliştirmiş ve sistemi yıllar içinde donanım ağırlıklı bir yapıdan modern, yazılım tabanlı ve konteyner mimarili bir platforma dönüştürmüştür. Bugün sahada kullanılan ADSI sürümleri, Ultra tarafından ürünleştirilmiş ticari çözümlerdir.

ADSI Nasıl Ortaya Çıktı? (Gerçekçi Model)

ADSI’nin ortaya çıkışı, ABD ve NATO hava savunma mimarilerinde zamanla biriken veri uyumsuzluğu sorunlarına dayanır. Farklı radarlar, füze sistemleri ve C2 altyapıları ortak bir hava resmi üretmekte zorlanınca, DoD bu sorunu her sistemi yeniden yazarak değil, ara katman bir entegrasyon geçidi (gateway) ile çözmeyi tercih etti. ADSI, bu ihtiyacın sonucu olarak; operasyonel kullanıcı geri bildirimleri, NATO taktik veri standartları ve endüstriyel yazılım mühendisliği yaklaşımının birleşimiyle doğdu.

O Zaman ADSI “Vendor Lock-in” mi?

Kısmen evet, ancak kabul edilebilir ve yönetilebilir bir düzeydedir. (Vendor Lock-in, bir sistemi kullanan kurumun zamanla tek bir firmaya bağımlı hâle gelmesi durumudur.) ADSI ticari bir ürün olduğu için kullanıcılar belirli ölçüde Ultra I&C’ye bağımlıdır; fakat sistem açık NATO ve DoD veri standartlarını, CID’leri ve açık API’leri kullandığından mimari bir kilitlenme yaratmaz. ADSI, platformları kendisine bağımlı hâle getiren bir “kara kutu” değil, entegrasyonu kolaylaştıran bir ara katman olarak konumlanır.

Alternatif Geliştiriciler Var mı?

Benzer entegrasyon ve gateway çözümleri geliştiren başka firmalar vardır; ancak ADSI ile aynı olgunluk, yaygın kullanım ve joint–combined operasyon derinliğine sahip sistem sayısı sınırlıdır. Çoğu alternatif çözüm ya belirli bir kuvvet türüne (kara, hava veya deniz) odaklanır ya da daha dar kapsamlı veri entegrasyonu sunar. Bu nedenle ADSI, ABD ve NATO hava savunma ekosisteminde referans alınan başlıca entegrasyon çözümlerinden biri olarak öne çıkmaktadır.

DefenceTrend Değerlendirmesi

CJADC2 tartışmaları çoğu zaman büyük platformlar ve yapay zekâ çözümleri üzerinden yürütülüyor. Oysa ADSI gibi entegrasyon katmanları olmadan bu vizyonun sahada karşılık bulması mümkün değil. ADSI, modern hava savunmasının sessiz ama stratejik mimarlarından biri olarak önümüzdeki yıllarda daha da kritik bir rol üstlenecek.

Domain Integration Network yani DIN, her domain’in kendi entegrasyonunu tamamladığı; APAN’ın hava boyutunu temsil ettiği ve AC2 tarafından orkestra edilen entegre ağlar mimarisidir. Bu mimarinin başarımı için ADSI olmazsa olmaz bir çözümdür.