IAEA’dan Ukrayna uyarısı: Çernobil’de nükleer risk arttı

IAEA’dan Ukrayna’nın Nükleer Güvenliğine Kritik Uyarı

Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA), Ukrayna’da devam eden askeri faaliyetlerin ülkenin nükleer güvenliği ve enerji altyapısı üzerinde ciddi hasarlara yol açtığını duyurdu. Ajans tarafından yapılan son açıklamada, özellikle nükleer tesisler için hayati öneme sahip olan elektrik trafo merkezleri ve iletim hatlarının hedef alınmasının, başta Çernobil Nükleer Santrali olmak üzere birçok kritik noktada riskleri artırdığı vurgulandı.

Çernobil’de Geçici Dış Güç Kaybı Yaşandı

IAEA Genel Direktörü Rafael Grossi, Ukrayna genelindeki askeri saldırıların ardından Çernobil Nükleer Santrali’nin günün erken saatlerinde tüm dış kaynaklı elektriğini geçici olarak kaybettiğini açıkladı. Aynı zamanda Rivne, Khmelnytskyi ve Güney Ukrayna’daki nükleer santralleri besleyen bazı yüksek gerilim iletim hatlarının da etkilendiği bildirildi. Grossi, ajansın sahadaki gelişmeleri yakından izlediğini ve olası nükleer güvenlik risklerini değerlendirdiğini belirtti.

Nükleer Tesisler Elektriğe Bağımlı

Her ne kadar bazı santrallerde elektrik üretimi durdurulmuş olsa da, Ukrayna’daki nükleer tesisler; soğutma sistemleri, radyasyon izleme altyapısı ve diğer kritik güvenlik fonksiyonlarını sürdürebilmek için istikrarlı dış elektrik gücüne ihtiyaç duyuyor. 2000 yılında elektrik üretimini durduran Çernobil Nükleer Santrali bile, kullanılmış nükleer yakıt depolama ve radyasyon kontrol sistemlerinin güvenli çalışması için sürekli enerjiye bağımlı durumda.

Yedek Jeneratörler Devrede, Radyasyon Seviyeleri Normal

Ukraynalı yetkililer, Çernobil’de yaşanan elektrik kesintisinin ardından yedek dizel jeneratörlerin devreye alındığını ve kritik sistemlerin kesintisiz çalışmaya devam ettiğini açıkladı. Yapılan ölçümlerde radyasyon seviyelerinde herhangi bir artış tespit edilmediği ve tesisin güvenlik sistemlerinin planlandığı şekilde çalıştığı bildirildi. Bu durum, kısa vadede olası bir nükleer kazanın önüne geçildiğini gösterse de, riskin tamamen ortadan kalkmadığı ifade ediliyor.

Enerji Altyapısı Sürekli Hedef Alınıyor

Son yaşanan kesintiler, Rusya’nın Ukrayna’nın enerji altyapısına yönelik saldırılarının devam ettiği bir dönemde meydana geldi. Elektrik trafo merkezleri, enerji üretim tesisleri ve iletim hatları, savaşın başından bu yana defalarca hedef alındı. Bu saldırılar, özellikle kış aylarında istikrarlı elektrik tedarikini sağlamayı zorlaştırırken, nükleer santrallerin güvenliğini de doğrudan tehdit ediyor.

IAEA 2022’den Bu Yana Sahada

IAEA, 2022 yılından bu yana Ukrayna’da sürekli bir varlık sürdürüyor. Ajans müfettişleri, faaliyette olan tüm nükleer santrallerde ve Çernobil sahasında görev yapıyor. Ajans, elektrik şebekesi üzerindeki baskının uzun süre devam etmesi halinde, yedek sistemlerin aşırı yük altında kalabileceği ve bunun güvenlik olayları riskini artıracağı konusunda defalarca uyarıda bulundu.

Çernobil’de İHA Saldırısı ve Artan Hassasiyet

Çernobil sahası, hem tarihi hem de mevcut riskler nedeniyle ayrı bir hassasiyet taşıyor. Şubat 2025’te, Rus kuvvetlerinin düzenlediği bir insansız hava aracı (İHA) saldırısı, 1986’daki nükleer kazada hasar gören 4. Reaktör’ü koruyan Yeni Güvenli Muhafaza yapısını hedef aldı. Ukraynalı yetkililer, saldırının ardından koruyucu yapının bazı bölümlerinde hasar oluştuğunu doğruladı.

Yeni Güvenli Muhafaza Yapısında Endişe

Teknik incelemeler sonucunda, Ukraynalı uzmanlar bu yapının radyoaktif maddeleri çevreden izole etme işlevini artık tam kapasiteyle yerine getiremeyebileceği sonucuna vardı. Uluslararası fonlarla inşa edilen ve 2016’da tamamlanan bu yapı, radyoaktif tozun yayılmasını önlemek ve reaktörün nihai sökümünü mümkün kılmak amacıyla tasarlanmıştı. Saldırıdan bu yana bölge, artırılmış uluslararası gözetim altında tutuluyor.

IAEA’dan Askeri Faaliyetlere Sert Tepki

IAEA, nükleer tesislerin yakınında yürütülen her türlü askeri faaliyeti kabul edilemez olarak nitelendiriyor. Rafael Grossi, nükleer tesislerin korunması çağrısında bulunarak, reaktörlere doğrudan isabet olmasa bile güç kaynakları veya güvenlik sistemlerine verilecek zararın ciddi sonuçlar doğurabileceği uyarısında bulundu.

Ukrayna’daki Nükleer Santrallerin Durumu

Ukrayna şu anda Rivne, Khmelnytskyi ve Güney Ukrayna olmak üzere üç nükleer santrali aktif olarak işletiyor. Zaporizhzhia Nükleer Santrali ise Rus işgali altında bulunuyor ve elektrik üretimi yapmıyor. Tüm bu tesisler, güvenli operasyonlarını sürdürebilmek için yüksek gerilim iletim hatlarına bağımlı durumda ve bu da onları uzak bölgelerdeki altyapı saldırılarına karşı savunmasız kılıyor.

Şebeke Dayanıklılığı Artırılmaya Çalışılıyor

Son aylarda Ukraynalı enerji operatörleri, şebeke dayanıklılığını artırmak ve nükleer tesislerdeki yedek üretim kapasitesini güçlendirmek için çeşitli önlemler aldı. Ancak yetkililer, devam eden saldırıların bu önlemleri sürekli olarak test ettiğini belirtiyor. IAEA, güvenlik sistemlerinin durumu ve elektrik kesintilerinin giderilmesine yönelik çalışmalar hakkında Ukraynalı yetkililerle yakın temas halinde olduğunu açıkladı.