Çok Konuşulan Degraded Environment nedir?

Çok Konuşulan Degraded Environment ne demek?

Konumuz olan Degraded Environment, bir kuvvetin normal şartlarda sahip olduğu iletişim, sensör, veri paylaşımı, GPS ve ağ altyapısının tamamen kesilmediği ancak kısmen bozulduğu veya güvenilirliğinin belirgin biçimde düştüğü operasyon ortamını ifade eder. Bu tür bir ortamda sistemler genellikle “ birlikte çalışmaya devam eder” fakat eskisi gibi verimli değildir.

Bağlantı vardır ancak yavaşlar, veri gelir ama gecikmeli veya eksik ulaşır, harita ve ortak operasyon resmi tam oluşmaz, sensör çıktıları yanıltılabilir hâle gelir ve GPS bilgisi sapma gösterebilir. Bu nedenle Degraded Environment, “iletişim yok” tan ziyade “iletişim var ama güven vermez” yani istenen düzeyde olmayan durumunun adıdır.

Neden bu kavram şimdi öne çıktı?

Bu kavramın son yıllarda daha sık kullanılmasının temel sebebi, modern savaşın artık yalnızca ateş gücüyle değil, bilginin üretilmesi, taşınması, doğrulanması ve doğru karar üretmeye dönüştürülmesiyle kazanılıyor olmasıdır. Rusya-Ukrayna savaşıyla birlikte elektronik harp, siber baskı, karıştırma ve aldatma gibi unsurların sahaya etkisi çok net şekilde görüldü.

Aynı şekilde Çin’in A2/AD yaklaşımı, anti-satellite yetenekler ve GNSS baskılama yöntemleri, “tam bağlantılı ve kesintisiz veri paylaşan savaş” modelinin her zaman mümkün olmadığını ortaya koydu. Bu nedenle kuvvetler artık ideal olan “her şeyin bağlı olduğu” yapıyı değil, gerçekte sık yaşanacak olan “yarım bağlantılı” muharebe koşullarını esas alarak plan yapmaya başladı.

Bu yaklaşım harekat algısına da yansıdı. Agile Combat Employment (ACE) pasifik savaşında ABD tarafından geliştirilen bir doktrin oldu ve tatbikatlar ile bu doktrini de denemektedir. Bu doktrini NATO da uygulamaya geçirmektedir.

Degraded vs Denied vs Contested ayrımı

Operasyonel literatürde Degraded kavramı genellikle Denied ve Contested ile birlikte kullanılır ancak aralarında önemli farklar vardır. Degraded ortam, sistemlerin tamamen devre dışı kalmadığı fakat performansın düşüp güvenilirliğin azaldığı durumu anlatır; yani kapasite azalır ama tamamen kaybolmaz.

Denied ortam ise erişimin engellendiği, bağlantının ve hizmetin fiilen ortadan kalktığı, GPS’in veya linklerin çalışmadığı “tam kesinti” seviyesidir.

Contested ortamda ise sistemler teknik olarak vardır ancak düşman sürekli baskı uygular; jammer, spoofing ve siber saldırılar nedeniyle iletişim anlık açılıp kapanabilir, istikrarsız ve çekişmeli bir hâl alır. Bu ayrımı basitçe ifade etmek gerekirse; Degraded “azaldı”, Denied “yok”, Contested ise “sürekli kavga var” anlamına gelir.

Degraded Environment hangi sebeplerle oluşur?

Biraz daha yakından bakarsak gerçekte Degraded Environment’in oluşmasının arkasında birden fazla neden bulunabilir ve bu nedenler çoğu zaman aynı anda devreye girerek etkiyi büyütür. Elektronik harp faaliyetleri karıştırma, aldatma ve link kesme yoluyla veri akışını yavaşlatabilir ya da güvenilmez hâle getirebilir. Siber saldırılar ise ağların çökertilmesine, verinin manipüle edilmesine veya kimlik doğrulama süreçlerinin kırılmasına yol açabilir.

Uydu tehditleri ve karşı-uzay kabiliyetleri, özellikle GNSS (GPS) baskılaması ve uydu linklerinin kesilmesi üzerinden durumsal farkındalığı zayıflatabilir. Bunun yanında fiziksel altyapıya yönelik saldırılar, kulelerin, fiber hatların veya data center’ların vurulması gibi etkilerle iletişimi kırabilir; enerji kesintileri de bu etkiyi derinleştirir.

Muharebe yükü altında herkesin aynı anda veri basması gibi durumlarda ağlar tıkanabilir ve “overload” etkisiyle sistemler çalışsa bile performans düşer. Ayrıca coğrafya ve atmosfer koşulları da önemli bir faktördür; dağlık bölgeler, şehir içi gölgelenme, kötü hava şartları ve yoğun bulutluluk bazı sensör ve haberleşme katmanlarında ciddi zayıflama yaratabilir.

C2 açısından “degraded” ne demek?

Sahadaki etkisi olarak Komuta-kontrol açısından Degraded Environment’in en önemli sonucu, karar üretme hızının düşmesidir. “Speed of Command” zayıflar çünkü komutanın önüne gelen veri gecikmeli, eksik veya güvenilirliği tartışmalı olur ve bu durum karar döngüsünü yavaşlatır.

Bu ortamda kill chain süreçleri de uzar; özellikle hedefin sürekli izlenmesini sağlayan “Track” safhası zorlaşır ve hedef doğrulama gecikir. En kritik etkilerden biri de ortak operasyon resminin bozulmasıdır; yani COP/CROP tutarlılığı kaybolur. Bir birim hedefi net görürken diğeri hiç görmeyebilir ya da yanlış lokasyonda görüp yanlış değerlendirme yapabilir. Bu parçalanmış farkındalık, hem dost ateşi riskini artırır hem de zaman kaybı ve görev başarısızlığı ihtimalini büyütür.

Burada  CROP a küçük bir parantez açalım, CROP (Common Relevant Operating Picture) Yani daha filtrelenmiş / göreve relevant dier bir deyişle “her şeyi değil, işine yarayanı” ortak gösteren resim dir. Tekrar ifade etmek gerekirse; COP’un daha filtrelenmiş ve göreve odaklı versiyonu olarak Common Relevant Operating Picture (CROP) kavramı da kullanılır.

Bu ortamda başarılı olan kuvvet ne yapar?

Degraded Environment’te başarıyı belirleyen şey, yalnızca daha güçlü bir ağ kurmak değildir; asıl mesele dayanıklılık, yani “resilience” geliştirmektir. Bu nedenle kuvvetler alternatif iletişim yollarını devreye sokarak tek bir taşıyıcıya bağımlılığı azaltmaya çalışır; SATCOM kesildiğinde LOS/RF/mesh/ad-hoc çözümlerle devam edebilmek veya geniş bant çöktüğünde dar bant üzerinden kritik mesajları taşıyabilmek bu yaklaşımın parçasıdır. Aynı zamanda yerel karar yetkisi güçlendirilir; merkezi sistemler bozulsa bile birlikler görev niyetini bildiği ölçüde hareket edebilir ve sahada inisiyatif kaybolmaz.

Bir diğer önemli çözüm ise veriyi “minimal ama kritik” seviyede taşımaktır; her şeyi aktarmaya çalışmak yerine hedef koordinatı, dost-düşman tanımı, zaman etiketi ve komut/niyet gibi temel unsurlar önceliklendirilir. Bu bağlamda yapay zekânın gerçek katkısı da her boşluğu doldurmak değil, veri eksikken dahi karar kalitesini koruyacak destek mekanizmaları sağlamaktır. Son olarak Degraded ortamda en büyük risk “yanlış ama ikna edici bilgi” olduğu için güven katmanı şarttır; çoklu sensör doğrulama, confidence score yaklaşımları ve anomalilik algılama mekanizmalarıyla verinin doğruluğu sürekli test edilmelidir.

Güncel örnek: Rusya-Ukrayna Savaşı (2022–) ve kesintili C2 mücadelesi

Degraded Environment’in modern muharebede “standart hâl”e gelmesinin en güncel ve somut örneklerinden biri, 2022’den itibaren devam eden Rusya-Ukrayna Savaşı’dır. Bu çatışmada elektronik harp, siber baskı ve yoğun spektrum mücadelesi; sahadaki iletişim sürekliliğini ve durumsal farkındalığı doğrudan etkileyen bir faktöre dönüşmüştür. Özellikle GNSS/GPS karıştırma ve aldatma girişimleri, insansız sistemlerin (UAS) seyrüsefer ve hedefleme performansını zayıflatırken; komuta-kontrol ağlarında gecikme, kopma ve parçalanmış veri akışı gibi sonuçlar üretmiştir.

Bunun yanında cephe hattında anlık değişen taktik durum nedeniyle sensör verisinin doğrulanması zorlaşmış, ortak operasyon resmi (COP) sık sık eksik veya tutarsız hâle gelmiştir. Bu ortamda taraflar için kritik olan, “tam bağlantılı savaş”ı sürdürmekten ziyade; alternatif haberleşme yolları, yerel inisiyatif ve minimum kritik veriyle karar üretme yeteneği sayesinde komuta-kontrol döngüsünü ayakta tutabilmek olmuştur. Rusya-Ukrayna örneği, modern muharebede üstünlüğün yalnızca ateş gücüne değil; degraded şartlarda bile işleyen dayanıklı bir C2 mimarisine sahip olmaya bağlı olduğunu açık biçimde göstermektedir.

Sonuç olarak Degraded Environment, modern muharebede yalnızca “iletişim kesildi” demek değildir. Asıl mesele iletişimin ve bilginin güvenilirliğinin aşınmasıdır. Bu nedenle savaşın sonucunu, platform ve mühimmat gücünden önce karar kalitesi ve komuta-kontrol sürekliliği belirler.