CLUE: İHA için Hava Trafik Entegrasyonunda Yeni Dönem

CLUE: Hava Trafik Entegrasyonunda Yeni Dönem

ABD Savunma Bakanlığı, insansız hava araçlarının askeri hava üslerinde insanlı trafikle güvenli biçimde bütünleşmesini sağlamak amacıyla geliştirdiği CLUE (Collaborative Low-Altitude Uncrewed Aircraft System Integration Effort) sistemini, dünya genelindeki üslerinde yaygınlaştırma planlarını hızlandırıyor.

AFRL (Air Force Research Laboratory) tarafından geliştirilen bu sistem, radarlar, counter-UAS sensörleri ve çeşitli izleme araçlarından gelen verileri tek bir ortak resimde birleştirerek hava trafik kontrolörleri, üs güvenlik ekipleri ve İHA operatörleri için bütüncül bir hava sahası farkındalığı sunuyor.

CLUE’nun ilk testleri 2022 yılında Florida’daki MacDill Hava Üssü’nde gerçekleştirildi. 2024 itibarıyla Pentagon’un İnovasyon Birimi (DIU Defense Innovation Unit) ve bazı özel şirketlerle birlikte sistemin saha denemeleri Alaska’da tamamlandı.

Bu testler sırasında, CLUE hem hava trafiğinin çakışmasını önleyen görsel uyarılar sağladı hem de İHA tanımlaması ve FAA regülasyonlarına uyum gibi işlevleri başarıyla yerine getirdi.

İlk yurt dışı kullanımı Almanya’da ki Amerikan Üssünde

Pentagon yetkilileri, sistemin bu yıl Almanya’daki Ramstein Hava Üssü’ne kurulacağını ve ardından diğer askeri tesislere yayılmasının planlandığını duyurdu. Aynı zamanda ABD Savunma Bakanlığı, CLUE için resmî bir kurumsal ihtiyaç tanımı oluşturarak, sistemin kalıcı şekilde envantere girmesi için alım sürecini başlatmaya hazırlanıyor.

CLUE’nun sunduğu altyapı yalnızca ABD için değil, NATO ülkeleri de dahil olmak üzere ortak üslerde insanlı–insansız hava trafiği entegrasyonu açısından kritik öneme sahip. Ayrıca FAA’nın hazırladığı yeni “Part 108” yönetmeliği ile droneların görsel görüş hattı dışındaki uçuşlarına dair kısıtlamaların gevşetilmesi, bu tür sistemlerin önemini daha da artırmaktadır.

Türkiye gibi çok sayıda İHA platformuna sahip ülkeler için de CLUE benzeri altyapılar, üs güvenliği, trafik yönetimi ve C-UAS entegrasyonu açısından stratejik değer taşımaktadır.

Bulunan bu çözüm Ukrayna’nın Rusya ile çatışmasından elde ettiği tecrübeler ile geliştirerek NATO ya da sunduğu DELTA sistemini zihinlerde hatırlatmaktadır.

Kısaca DELTA dan bahsedecek olur isek;
DELTA  Savaş sahasında durumsal farkındalık ve hedef koordinasyonu için geliştirilmiş bir dijital komuta-kontrol platformu. Hedef tespit, sınıflandırma, ateş desteği yönlendirme, düşman İHA ve topçu tespitini içeriyor. Yani daha çok “savaş yönetim yazılımı” gibi. DELTA’da sivil hava trafiğini yönetmek gibi bir hedef yok, tamamen taktik saha operasyonlarına odaklı.

Kısaca CLUE Teknik Mimarisi 

UTM ve Operasyon Arayüzü

• CLUE, ABD hava üslerine UTM (Uncrewed Traffic Management) kabiliyeti getiriyor; kule, BDOC (BDOC = Base Defense Operations Center. Üs Savunma Harekât Merkezi) ve havaalanı yönetimi arasında izin, kısıt, ihlal uyarıları vb. tek ekrandan yönetiliyor. Operasyonel arayüz olarak SAFIRE-X kullanılıyor; MacDill’de kule onay akışı ve gerçek zamanlı 3B görünümle denenip olgunlaştırıldı. MacDill Air Force Base (AFB)’dir. Florida’nın Tampa kentinde ki ABD Hava Kuvvetleri üssüdür. Ayrıca bu üs USCENTCOM ve USSOCOM karargâhlarına da ev sahipliği yapar.
• Sistem standartlara uyumlu/sensor-agnostic olacak şekilde tasarlandı (ASTM, ICAO, IETF referansları) ve TRL 7/8 olgunluk seviyesinde değerlendiriliyor.

Görev/Telemetri Veri Akışı ve Ağ (Demo konfigürasyonu)

• Saha gösterimlerinde AgEagle eBee VISION ve Skydio X2D uçuş yaptı; telemetri verileri Somewear Node çoklu-ağ cihazı üzerinden CLUE UTM’ye taşındı. Her GCS USB ile Somewear Node’a bağlandı; menzil uzatımı için bir Freefly Systems Astro İHA’sı röle düğümü taşıdı; tüm ağ, hücresel cihaz üzerinden kurumsal ağa ve oradan CLUE UTM yazılımına akıtıldı.
• Somewear Node yapısı mesh + uydu hibritini birleştirip çok-ağ dayanıklılığı sağlıyor; cihaz ve uygulaması Blue UAS Framework kritik bileşen listesine eklendi.

Yer Kontrol Üniteleri (GCS) ve Yazılımlar

• Gösterimde yer kontrol istasyonu olarak UXV Technologies SRoC ailesi kullanıldı (askerî dayanımlı, çok alanlı GCS; USB ile haricî modem/Node bağlantısı).
• Yazılım tarafında QGC-Gov (DoD güvenilir/sürüm kontrollü) kullanıldı; hükümet kullanımına uyarlanmış, RAS-A uyumlu açık kaynak kökenli yer kontrol yazılımı.
• Etkinlik ortakları arasında Auterion GS ve AX Enterprize de yer aldı; AX, CLUE’nin prime contractor’ı olarak uzun süredir programın omurgasında.

Sensör ve Veri Kaynakları (Füzyon Katmanı)

• CLUE, ADS-B/Mode S, counter-UAS sensörleri (RF/EO-IR/akustik) ve yakın radar beslemeleri dâhil çoklu kaynakları birleştirerek hava trafik dekonfliksiyonu, uçuş alanı tahsisi, FAA uyumu ve diğer UAS’ların kimliklendirilmesine yardımcı görsel durum farkındalığı sunar.
• Mimari marka/model bağımsız çalışacak şekilde tasarlandığı için her üste farklı sensör setleri entegre edilebilir (sensor-agnostic yaklaşım).

C-UAS / Efektör Entegrasyonu

• CLUE, tespit-tanımlama-takip verisini ortak resimde toplayarak C-UAS karar zincirini besler; ancak kamuya açık kayıtlarda spesifik jammer/lazer/kinetik sistem isimleri verilmiyor. Rolü, uygun üslerde mevcut C-UAS katmanıyla komuta-kontrol entegrasyonu sağlamaktır.

Güvenlik ve Ayırma (Deconfliction)

• DIU uçuşlarında amaçlardan biri, DoD tarafından işletilen “güvenilir” UAS’ları aynı hava sahasındaki diğer UAS’lardan güvenle ayırmak ve bu ayrımı ağ üzerinden güvenli telemetri ile kalıcı kılmaktı.

Demo/Ortaklar 

• Platformlar: AgEagle eBee VISION, Skydio X2D, Freefly Astro (röle)
• GCS: UXV SRoC serisi; QGC-Gov yazılımı
• Ağ: Somewear Node (mesh + satcom, Blue UAS Framework kritik bileşeni)
• Kurumsal: AFRL, DIU, OUSD(A&S), AX Enterprize (prime), Auterion GS (yazılım ekosistemi)

Kısaca; CLUE, üssün “hava sahası sinir sistemi” gibi çalışıyor; veriyi toplayıp tek resme çeviriyor, kule ve güvenlik birimlerine ortak bakış veriyor, BVLOS/güvenli entegrasyonu mümkün kılıyor. FAA’nın Part 108 hamlesi bu vizyonu regülasyonla desteklerken, Türkiye’de yerli bir “CLUE-benzeri” çözüm hem TSK’nın üs güvenliği/trafik yönetimini güçlendirir hem de NATO birlikte çalışabilirliğinde yeni bir rol yaratır.