Top Gun AI testi: F-16 pilotu ile AI kontrollü Valkyrie bir arada uçtu

5 Ekim 2025 tarihli CBS News haberine göre ABD Hava Kuvvetleri Eglin Hava Üssü’nde gerçekleştirdiği denemede bir F-16 savaş jeti ile AI kontrollü XQ-58A Valkyrie insansız hava aracını (İHA) başarıyla bir arada uçurdu. Gizli bir program olan “Top Gun AI” kapsamında düzenlenen uçuş, insan-makine işbirliğinde (manned-unmanned teaming) ve özerk taktik kararların sahaya taşınmasında önemli bir kilometre taşı olarak nitelendiriliyor. Denemede Valkyrie’nin yalnızca formasyon uçuşu yapması değil aynı zamanda otonom biçimde hava hedeflerini yakalama, gerçek zamanlı muharebe verisini işleme ve sınırlı dogfight manevraları icra etmesi gösterildi.

Stratejik çerçeve: CCA, NGAD ve VENOM programlarının önemi

Top Gun AI girişimi, Pentagon’un Collaborative Combat Aircraft (CCA) konseptinin ve daha geniş Next Generation Air Dominance (NGAD) mimarisinin merkezinde yer alıyor. ABD Hava Kuvvetleri, on yıl sonuna kadar yüzlerce — hatta binler seviyesine yakın— AI destekli hava aracı alanını denemeyi hedefliyor; XQ-58A Valkyrie bu deneylerin başlıca platformlarından biri. Valkyrie, düşük maliyetli, modüler ve “attritable” (kısmen tüketilebilir) bir tasarım sunuyor; bu da F-35 veya NGAD tipi manned uçaklara kıyasla çok daha ucuz üretim ve konuşlandırma demek.

Ayrıca VENOM (Viper Experimentation and Next-gen Operations Model) programı kapsamında modifiye edilen F-16’lar, yazılım tabanlı otonomi ve AI işbirliği deneylerinde uçuş test tezgâhı görevi görüyor. Bu uçuş testleri, insan gözetimi altında çalışan güvenilir özerklik altyapısını olgunlaştırma ve elektromanyetik (EM) olarak contest edilmiş ortamlarda güvenli veri linkleri sağlama çabalarının bir parçası. Amaç, insanın kritik karar yetkisini saklı tutup, insansız unsurların rutin ve tehlikeli görevleri üstlenmesine imkan veren güvenilir bir komuta-kontrol mimarisi kurmak.

Taktiksel ve etik boyutlar: Fırsatlar, kısıtlar ve tartışmalar

Testler, otonom Valkyrie’lerin insan pilot için kuvvet çarpanı olduğunu gösteriyor: AI-dronlar hava savunmalarını meşgul etme, sahayı keşfetme, decoy görevleri üstlenme ve düşük riskle çok sayıda sorti yapma imkânı veriyor. Bu sayede mürettebatlı uçaklar daha tehlikeli nüfuz görevlerine odaklanabiliyor. Valkyrie’nin iç silah bölmesi, düşük RKA (radar kesit alanı) ve 45.000 ft’e kadar irtifa kabiliyeti, hem SEAD/DEAD görevleri hem de ISR ve hedef tespiti-doğrulama rollerinde değer sağlıyor.

Bununla birlikte teknik ve etik engeller sürüyor. Teknik açıdan güvenli otonomi için gerekli olanlar: GPS-denied (GPS yok sayılan) koşullarda işleyen navigasyon, dayanıklı ve güvenli veri bağlantıları, jam-resistant komut kanalları ve özerk kararların beklenmedik koşullarda dayanıklılığı. Bu unsurlar sağlanmadan geniş çapta otonom silah kullanımına geçmek operasyonel riskleri artırır.

Etik ve hukuki boyutlar da yoğun tartışma konusu. Otonom sistemlerin öldürücü kararları hangi düzeyde ve hangi kurallar çerçevesinde alacağı, insansız sistemlerin silah kullanımı üzerindeki insan denetiminin sınırları ve olası sızma-manipülasyon riskleri hâlen politika yapıcıların ve hukuk uzmanlarının ana gündem maddeleri arasında. ABD Hava Kuvvetleri’nin şu anki yaklaşımı, insanın hedef onayı ve silah serbest bırakma kararında merkezi kalmasını öngören insan-denetimli bir model.

Bu gelişme, hava harp doktrininde tekil platform üstünlüğünden takım tabanlı, ölçeklenebilir üstünlüğe geçişin işaret fişeği olabilir. XQ-58A gibi platformlar, maliyet-etkinliği ve ölçeklendirilebilirliği sayesinde gelecek savaş senaryolarında insan kaybı riskini azaltan, aynı zamanda yoğun atış-kitle stratejilerine imkan veren yeni bir kapasite sunuyor. Ancak operasyonel tesis edilebilirlik, emniyet, hukuki çerçeve ve elektronik muharebe direnci olgunlaşmadan tam saha seferberliğine geçmek pratik sorunlar doğuracaktır.