Merzifon Hava Radar Mevzi Komutanlığı Açık Kaynaklarda

“Türk radar teşkilatının temelleri 1940’lı yıllarda Yeşilköy’de kurulan İngiliz menşeli erken ihbar radarlarıyla atılmış, bu çekirdek yapı Soğuk Savaş’la birlikte Anadolu’ya yayılarak Merzifon gibi stratejik mevzilerde NATO entegre erken ihbar ağına dönüşmüştür

Karadeniz’in Gözü: Merzifon Hava Radar Mevzi Komutanlığı’nın Tarihsel Yolculuğu

Soğuk Savaş’tan Günümüze Uzanan Bir Erken İhbar Hikâyesi

Türkiye’nin hava savunma mimarisi yalnızca savaş uçakları, hava savunma füze sistemleri ya da komuta kontrol merkezlerinden ibaret değildir. Bu çok katmanlı yapının en kritik fakat çoğu zaman görünmeyen bileşenini radar erken ihbar unsurları oluşturur. Karadeniz düşman hava yaklaşma hatlarının gözetlenmesinde kilit rol oynayan Merzifon Hava Radar Mevzi Komutanlığı da bu görünmeyen kalkanın tarihsel açıdan en önemli düğümlerinden biri olarak öne çıkar.

Coğrafi konumu itibarıyla Karadeniz’in orta sektörünü kontrol edebilecek bir noktada konuşlu olan mevzi, yalnızca Türkiye’nin değil NATO’nun güney kanat hava savunma mimarisinde de kritik bir sensör olarak işlev görmektedir. Bu yönüyle Merzifon, hava tehditlerinin ilk tespit edildiği ileri karakollardan biri niteliğindedir.

İlk Adımlar: Radar Çağının Türkiye’ye Girişi

Merzifon’da radar konuşlandırılmasına yönelik çalışmalar II. Dünya Savaşı sonrasında şekillenmeye başlamıştır. Savaşın ortaya koyduğu yeni hava tehditleri ve jet çağının getirdiği hız faktörü, erken ihbar sistemlerinin önemini dramatik biçimde artırmıştır.

Bu kapsamda 1949 yılında Merzifon bölgesinde radar mevzi yer seçimi faaliyetleri başlatılmış, 1951 yılına gelindiğinde ilk somut konuşlandırmalar gerçekleştirilmiştir.
Üs nizamiyesi yakınında konuşlandırılan SCR-615 radar sistemi ile bölgedeki ilk operasyonel radar gözetleme kapasitesi oluşturulmuştur. Bunu takiben Merzifon’un kuzeybatısında yer alan Tavşan Dağı’na kurulan AN/CPS-1B radarı, Millî Kontrol İhbar Merkezi olarak görev yapmaya başlamış ve böylece Merzifon, Türkiye’nin erken dönem radar erken ihbar altyapısının önemli bir parçası hâline gelmiştir.

Soğuk Savaş Yılları: SSCB’ye Karşı Radar Kalkanı

1950’li yıllarla birlikte küresel güvenlik ortamı hızla iki kutuplu bir yapıya evrilirken, Türkiye’nin hava savunma altyapısı da bu yeni stratejik gerçekliğe uyum sağlayacak şekilde yeniden yapılandırılmıştır. NATO üyeliği sonrasında Merzifon radar mevziinin rolü ulusal hava sahası gözetiminin ötesine taşınmış, Sovyet hava faaliyetlerinin izlenmesinde ileri erken ihbar istasyonlarından biri hâline gelmiştir.

Özellikle Karadeniz üzerinden gelebilecek uzun menzilli bombardıman tehditlerinin erken tespiti, bu dönemde mevziinin temel görevlerinden biri olmuştur. Sovyet Hava Kuvvetleri envanterinde yer alan TU-16, TU-22 ve TU-95 gibi stratejik platformların izlenmesi, NATO’nun nükleer caydırıcılık mimarisinde kritik bir erken uyarı fonksiyonu icra edilmesini sağlamıştır. Bu çerçevede Merzifon, Soğuk Savaş boyunca Karadeniz hava sahasını izleyen radar kalkanının ayrılmaz bir parçası olarak görev yapmıştır.

NATO Entegrasyonu: NATINADS Zincirine Dâhil Oluş

Türkiye’nin NATO’ya katılımıyla birlikte ulusal radar ağı, NATO’nun Entegre Hava Savunma Sistemi olan NATINADS mimarisine dâhil edilmiştir. Bu entegrasyon, radar istasyonlarının yalnızca yerel gözetleme unsurları olmaktan çıkarak çok uluslu bir erken ihbar zincirinin parçası hâline gelmesini sağlamıştır.

Merzifon’dan elde edilen radar verileri öncelikle ulusal Kontrol ve İhbar Merkezlerine aktarılmakta, buradan NATO’nun Birleşik Hava Harekât Merkezlerine iletilerek ortak Tanınmış Hava Resmi’nin oluşturulmasına katkı sağlamaktadır. Bu yapı içinde Merzifon, Karadeniz hava yaklaşma hatlarını izleyen ileri sensör düğümlerinden biri olarak konumlanmakta ve NATO hava savunma mimarisinin güneydoğu kanadına kritik veri akışı sağlamaktadır.

Sensör + Shooter Entegrasyonu: Merzifon’un Kritik Farkı

Merzifon radar mevziinin operasyonel değerini artıran en önemli unsurlardan biri, aynı coğrafyada konuşlu bulunan Ana Jet Üs Komutanlıkları ile kurduğu entegrasyondur. Radar sensörlerinden elde edilen verinin doğrudan önleme uçaklarına aktarılabilmesi, tehdit tespitinden angajmana kadar geçen süreyi önemli ölçüde azaltmaktadır.

Bu durum modern hava savunma doktrininde “Sensor-to-Shooter Integration” olarak tanımlanan konseptin sahadaki somut karşılıklarından biridir. Sensör ve önleme unsurlarının aynı harekât ekosistemi içinde konuşlu olması, reaksiyon süresini düşürmekte, scramble kabiliyetini artırmakta ve yerel hava resminin çok daha hızlı oluşturulmasını mümkün kılmaktadır.

Modern Dönem: Yeni Tehditlere Karşı Süreklilik

Günümüzde Merzifon Hava Radar Mevzi Komutanlığı’nın görev alanı klasik Soğuk Savaş tehditlerinin ötesine geçmiş durumdadır. Modern harekât ortamında yalnızca bombardıman uçakları değil, düşük görünürlüklü platformlar, seyir füzeleri, insansız hava araçları ve elektronik harp faaliyetleri de radar erken ihbar mimarisinin izleme portföyüne dâhil olmuştur.

Özellikle Ukrayna savaşı sonrasında Karadeniz hava sahasında artan askerî hareketlilik, bölgedeki radar gözetleme faaliyetlerinin önemini yeniden ön plana çıkarmıştır. Bu çerçevede Merzifon radar mevzii, günümüz çok katmanlı entegre hava savunma mimarisinde hem ulusal hem de NATO ölçeğinde kritik bir erken ihbar düğümü olmayı sürdürmektedir.

Coğrafyanın Stratejik Avantajı

Merzifon’un coğrafi konumu, radar kapsama perspektifinden önemli operasyonel avantajlar sunmaktadır. Karadeniz’in orta kesimini gözetleyebilen mevzi, aynı zamanda Kırım yarımadası hattı, Kafkasya geçiş koridoru ve Balkan doğu yaklaşma sektörlerini izleyebilecek bir perspektife sahiptir. Bu durum istasyonu NATO’nun güney kanat erken ihbar zincirinde boşluk doldurucu bir sensör noktası hâline getirmekte ve bölgesel hava resminin sürekliliğine katkı sağlamaktadır.

Görünmeyen Kalkanın Sessiz Nöbetçisi

Merzifon Hava Radar Mevzi Komutanlığı, Türkiye’nin radar erken ihbar tarihinin ilk halkalarından biri olarak Soğuk Savaş’tan günümüze uzanan kesintisiz bir görev icra etmektedir. NATO hava savunma mimarisiyle entegre çalışan, Karadeniz hava yaklaşma hatlarını izleyen ve önleme unsurlarını besleyen bu sensör düğümü, modern entegre hava savunma sisteminin görünmeyen fakat vazgeçilmez bileşenlerinden biri olmaya devam etmektedir. Gökyüzündeki tehditleri ilk tespit eden gözlerden biri olarak Merzifon radar mevzii, Türkiye’nin ve NATO’nun hava savunma kalkanında stratejik önemini korumayı sürdürmektedir.

Türkiye’nin ilk Radarcısı Kim?

Açık kaynak verilerine göre “Üsteğmen Nazmi Ünal 17 Eylül 1943 tarihinde Radar Kursu görmek üzere Mısıra gönderildi. Kahire’de İngiliz Kıraliyet Orta Şark Muhabere Okulunda 27 Aralık 1943 tarihine kadar Radar Kursu gördü. “A” derecesinde kurs diploması aldı.” Bu bilginin teyit edilmesi gerekebilir.
kaynak: https://nazmiunal.blogspot.com/